در محیط مدرسه تحمل افکار دیگران، احترام به افکار دیگران را چگونه تمرین کنیم؟
در محیط مدرسه تحمل افکار دیگران، احترام به افکار دیگران را چگونه تمرین کنیم؟
مقدمه
معلم در ارتباط خود با دانش آموز باید موارد بسیاری را در نظر بگیرد، به عنوان نمونه معلم نباید رفتارهای خشن و تند را به کار بگیرد و یا زیادی با دانش آموز مدارا کرده و صمیمیت بی حد و مرز داشته باشد؛ زیرا در این صورت دانش آموز نه تنها از معلم حساب نمی برد بلکه ممکن است بی احترامی کرده و در رفتارهای خود از حدود خارج شود. لذا توصیه من این است که معلم با پرهیز از افراط و تفریط، موضوع اعتدال را مدنظر قرار دهد.
معلم باید به نظرات تک تک دانش آموزان گوش داده و دانش آموزان زرنگ کلاس را به آنان که درسشان ضعیف تر است ترجیح ندهد. اصل مساوات در رفتار و عملکرد معلم نسبت به همه دانش آموزان باید رعایت شود، آموزگار باید حتی در زمانی که ایراد و رفتار نامناسب دانش آموز را تصحیح می کند به شأن و شخصیتش احترام بگذارد. یکی دیگر از مهمترین مواردی که معلم باید در رفتار خود نسبت به دانش آموزان رعایت کند این است که سلاح تنبیه کارساز نیست زیرا این امر سبب تغییر رفتار نمی شود
مراد از همدردي و همدلي با ديگران تلاش براي حس كردن تجارب فرد مقابل است . دراين حالت بايد سعي كرد دنيا را از چشم فرد مقابل ديد و از گوش او شنيد و خود را جاي او احساس كرد و براي فهم دقيق افكار و احساسات او كه در لحظه لحظه ارتباط در فرد مقابل ظاهر مي شود حساسيت نشان داد و احساسات خود را نسبت به او بيان كرد . البته بايد دقت داشت كه بيان احساسات هميشه از طريق گفتار و كلام نيست . حالات و چهره بدن ، لحن صدا و امثال اينها خيلي وقتها نشان دهنده عواطف واحساسات هستند. افرادي كه بتوانند اين حالات را شناسايي كنند و به آنها پاسخ دهند افرادي هستند كه مي توانند با طرف مقابل خود همدلي و همنوايي داشته و بالطبع با همدلي و پاسخ مناسب دادن به احساسات اطرافيان مي توان مورد توجه افراد قرار گرفت و در ديد آنها فردي محبوب و مورد قبول جلوه نمود . بنابراين براي جذب كردن قلوب ديگران و محبوبيت نزد آنها ابتدا بايد آنها را درك كرد.
فروتني و تواضع
فروتني نه علم است كه خوانده شود و نه نظريه كه حفظ گردد و نه سخنراني كه ايراد شود بلكه هنري است كه احتياج به تمرين دارد. فروتني و تواضع يعني همان كارهايي را انجام دهيم كه مردم انجام مي دهند و ما هم مانند آنها باشيم افتاده باشيم و متكبر و مغرور نباشيم.
پيامبر اكرم (صلي الله عليه و اله) در اين زمينه مي فرمايند :
خداوند دربرابر گذشت بنده بر عزت او مي افزايد.
امام علي (عليه السلام) در وصف مومن مي فرمايد :
مومن، نرمخو و مهربان است از صخره سخت تر و از بنده ذليلتر است.
یاد بگیرید با عواطف و احساسات خود نجنگید
لغتنامه «دهخدا»، «احترام» را حرمت داشتن، بزرگ داشتن، بزرگداشت و پاسداشت معني ميكند و براي «حرمت» معاني منزلت، قدر، بزرگي، مرتبت و عظمت را بر ميشمارد.
بدين ترتيب ميتوان احترام گذاشتن را به معني بزرگداشتن، قدر و منزلت و مرتبت و عظمت قائل شدن و پاس داشتن دانست.
انسانها بدون توجه به اينكه در چه جامعهاي زندگي ميكنند، از چه فرهنگ و تمدني برخوردارند و داراي چه دين و مذهبياند، افراد و اشيايي دارند كه براي آنها احترام قائلاند. تعيين اين كه انسانها به چه چيزها و اشخاصي احترام ميگذارند و براي چه چيزي احترام قائل نيستند، بسيار سخت و دشوار است، زيرا ديدگاه هر فرد درباره جهان و هستي و اهميت و اعتباري كه براي چيزهاي مختلف قائل است موجب ميشود كه او براي اموري احترام قائل شده، اموري ديگر را بدون بزرگداشت و احترام رها كند.
سؤالي كه در اين جا مطرح ميشود اين است كه به رغم ارزش و اعتباري كه اسلام براي معلمي قائل شده و توصيههايي كه براي احترام و اكرام به او مطرح كرده است، چرا روز به روز از ميزان احترام دانشآموزان نسبت به معلمان كاسته ميشود؟
چرا دانشآموزان براي معلمان خود احترام قائل نيستند؟
سؤالي كه در اين جا مطرح ميشود اين است كه به رغم همه ارزش و اعتباري كه اسلام براي علم و معلم قائل است، چرا از احترامي كه دانشآموزان به معلم ميگذاشتهاند كم شده و روز به روز اين احترام و اكرام كمرنگتر ميشود؟ دلايل اين كمتوجهي فراوان است كه در ذيل به بعضي از آنها اشاره خواهيم داشت.
ارزشها در جامعه كمرنگ شدهاند:
اگر چه جامعه امروز ايران ظاهراً جامعهاي مذهبي است، اما ارزش و اعتبار بسياري از فضيلتهاي اخلاقي در آن، به ويژه در ميان جوانان و نوجوانان، كمرنگ شده است. دلايل اين امر فراواناند، اما از آن جا كه بر شمردن آنها بحث اصلي اين نوشته را به انحراف خواهد كشاند، فقط به نتايج اين موضوع اشاره ميكنيم.
آن چه مسلم است اين است كه امروزه جوانان بسياري از ارزشها را ناديده گرفته، كساني را كه به رعايت آنها ميپردازند مورد تمسخر و ريشخند قرار ميدهند. به عنوان مثال زماني سلام كردن و احترام گذاشتن به بزرگترها ارزش به شمار ميآمد، ولي حالا دانشآموزاني كه اين ارزشها را رعايت ميكنند، توسط دوستانشان متهم به خود شيرين كردن، توسري خور بودن و ... ميشوند. به عبارت ديگر، امروزه احترام به معلم در بين بسياري از دانشآموزان امري بيهوده، كمارزش و كار دانشآموزان چاپلوس و خود شيرينكن است.
خانوادهها در آموزش ارزشها كمكاري ميكنند:
كودك آيينه تمامنماي خانواده خويش است كه هر خوبي و بدي و هر چه آن را كه در آن جا ميبيند و ميشنود، در خود منعكس ميسازد. از اين رو كوشش مادران و پدران در پرورش صحيح فرزندان از بزرگترين كارهاست. پرورش اخلاقي، تنها در مدرسهها صورت نميگيرد، بلكه بايد با كودك از روز زبان گشودن و گفتار فهميدن به تمرين پرداخت. پيداست كه نخست از كساني انجام اين وظيفه را ميخواهيم كه با كودك زندگي ميكنند و پيوسته با اويند. آنان با كردار، گفتار و روش خود در كودك اثر ميگذارند. بنابراين آموزش رعايت ارزشهاي اجتماعي و اخلاقي بايد از خانوادهها شروع شود و در مدرسه ادامه يابد. ولي متأسفانه بسياري از والدين اين ارزشها را ناديده ميگيرند و آموزشهاي كافي را به فرزندانشان نميدهند.
فرهنگهاي ديگر بر ما تأثير گذاشته است:
پيشرفت سريع و حيرتانگيز تمدن صنعتي اروپا و توسعه بينظير ميدان فعاليت علوم طبيعي در غرب با همه فوايدي كه در زمينههاي مادي براي انسانها در بر داشت، متضمن پارهاي از ثمرات تلخ معنوي و انحراف فكري نيز بود. جدا شدان دين از علم باعث شد كه علم مطلقاً در خدمت ماديات قرار بگيرد و برنامههاي آموزش و پرورش غربي و شرقي بر اساس سودجويي و رسيدن به نيازها و لذايذ جسمي و دنيوي پيريزي شود؛ و اگر هم در اين جوامع تربيت اخلاقي مطرح ميشود، اخلاقي است كه هدفش منافع زودگذر دنيوي است. اين ديدگاه بر فرهنگ ما هم تأثير گذاشت. رد پاي اين فرهنگ در جامعه ما باعث شد كه ارزش و اعتبار معلم كاسته شده، احترام و تكريم او در بعضي از جاها به فراموشي سپرده شود.
بديهي است اگر دانشآموزان با فلسفه احترام به معلم و تكريم او آشنايي داشته، از دلايل آن آگاه نباشند، با رغبت و تمايل بيشتري به اين امر ميپردازند. اما با كمال تأسف در هيج دوره آموزشي مقام معلم، اهميت و اعتبار آن به خوبي و به طريق علمي همراه با فلسفه و بايدها و نبايدهاي آن براي دانشآموزان تشريح نشده است تا آنان با پي بردن به اهميت و اعتبار معلم در احترام و تكريم او كوشا باشند. علاوه بر اين از آن جا كه به علت سياستهاي اشتباه و نادرست فرهنگي، سياسي و اقتصادي امروزه ارزش پول، دارايي و ثروت از علم و دانش بيشتر شده است، دانشآموزان تمايل چنداني به علم و دانش و صاحبان آن ندارند.
نتیجه گیری
رعـایـت ادب و مـــراعات حقوق دیگران از جمله مواردی هستند که به راحتی می توانند قدرت فــردی شما را افزایش دهند. همه ما دوست داریم که دیگران ما را صمیمانه دوست بدارند، با ما درست رفتار کنند و بـرایـمـان ارزش و اهـمــــیت قائل شوند. هر چقدر خودمان بیشتر با ملاحظه و متین باشیم دیگران نیز به همان روش با ما رفتار میکنند. به نظر من بهترین سیاست در احترام گذاشتن به دیگران خلاصه می شود و خودم به شخصه افتخار میکنم که برای این موضوع اهمیت بسیار زیادی قائل هستم. این روزها رادیو و تلویزیون در جوامع غربی برای ادب و احترام ارزش زیادی قائل نمی شوند و آنرا از جمله موارد ایجاد عزت نفس نمی دانند. در این کشورها بسیاری از فعالان صدا و سیما، مجریان، منتقدین، سخنگوهای رادیو، و نهایتاً کمدین ها صرفاً با خار کردن افراد دیگر و توهین و اهانت به آنها و تمسخر کردنشان باعث خنده دیگران شده و به این طریق به شهرت می رسند. باید قبول کنیم که برخی از ورزشکاران نیز ادب خود را حفظ نمی کنند، حتی ادب در برخی از آگهی های بازرگانی نیز رعایت نمی شود و این امر یکی از مهمترین دلایلی است که من ترجیح می دهم تلویزیون تماشا نکنم.
اگر انتظار دارید که دیگران با شما با احترام رفتار کنند، اولین قدم این است که با دیگران با احترام رفتار کنید. اگر رفتاری غیر محترمانه با دیگران دارید، برای آنها هم احترام گذاشتن به شما دشوار خواهد شد. احترام گذاشتن به دیگران نشانه این است که خود شما نیز شایسته احترامید. اگر به دیگران احترام نگذارید، مردم شما را به چشم انسانی بی محبت نگاه می کنند که قادر به درک ارزش وجودی دیگران نیست. بعضی از رئیس ها و مدیران شرکت ها سعی می کنند با اعمال اقتدار خود بر زیر دستانشان احترام کسب کنند.